Orta Doğu'nun deniz geçişleri, son dönemde küresel güvenliğin en önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. Bahreyn'in talebi üzerine BM Güvenlik Konseyi'nde yapılan toplantıda konuşan BM Orta Doğu, Asya ve Pasifik'ten Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Mohamed Khaled Khiari, bölgedeki artan gerilimlerin küresel ekonomiye ve deniz ticaretine yönelik ciddi bir tehdit oluşturduğunu vurguladı. Özellikle Hürmüz ve Babülmendeb Boğazları'ndaki yoğunlaşan riskler, uluslararası tedarik zincirlerini ve enerji akışını olumsuz etkileyerek küresel istikrarı sarsma potansiyeli taşıyor.
Khiari, Basra Körfezi'nde yaşanan ve birçok ticari gemiyi uzun süredir mahsur bırakan saldırılara dikkat çekerek, deniz ulaşımına getirilen kısıtlamaların belirsizliğinin artarak küresel tedarik ağlarını zorladığını belirtti. Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün (IMO) 11 Kasım itibarıyla Hürmüz Boğazı'nda 134 doğrulanmış olay kaydettiğini ve 25 denizcinin hayatını kaybettiğini vurgulayarak, sivil gemilerin ve ticari gemilerin hedef haline getirilmesinin kabul edilemez olduğunu ifade etti. Bölgedeki enerji çıkış rotalarının çeşitlendirilmesi çabalarına rağmen, deniz yolu üzerinden yapılan sevkiyatların çatışma öncesi düzeylerin altında kalması, bu riskin daha da arttığına işaret ediyor.
Kızıldeniz'deki durumla ilgili olarak Khiari, son dönemde ticari gemilere yönelik saldırıların yaşanmadığını ancak Babülmendeb Boğazı çevresindeki çatışmaların ve seyrüsefer özgürlüğüne yönelik tehditlerin devam ettiğini kaydetti. Husilerin Suudi Arabistan'daki sivil ve enerji altyapısına yönelik saldırıları şiddetle kınayarak, bu tür eylemlerin bölgede daha geniş çaplı bir çatışmaya dönüşme riskini artırdığını belirtti. Bölgedeki deniz yolu trafiğinde yaşanan aksaklıkların enerji, taşıma ve sigorta maliyetlerini önemli ölçüde yükselttiğini, enflasyonist baskıları artırdığını ve özellikle gübre sevkiyatlarını kısıtlayarak gıda güvenliği konusunda ciddi endişeler yarattığını vurguladı. Bu durum, deniz yollarının bir tür ‘basma aracı’ olarak kullanılma potansiyelini de beraberinde getiriyor.
Khiari, tüm tarafları uluslararası hukukun ve denizcilik geleneklerinin gerekliliklerine uygun davranmaya, seyrüsefer hak ve özgürlüklerinin yeniden tesis edilmesi için acil adımlar atmaya ve ticari gemilere yönelik saldırıların derhal durdurulmasını talep etti. Bölgede eylül başından beri büyük ölçekli askeri çatışma yaşanmamasını olumlu karşılasa da, yeni askeri karşılaşma ihtimallerine ilişkin söylemlere kaygıyla yaklaştığını belirtti. İran ile ABD arasındaki müzakerelerin iyi niyetli bir şekilde devam etmesi gerektiğini vurgularken, kalıcı barışın yolunun diplomasi, uzlaşma ve siyasi cesaretle mümkün olacağını vurguladı. Bölgedeki gerilimlerin tırmanması durumunda, yıkıcı sonuçların sadece İran, bölge ve ötesinde değil, tüm küresel ekonomiyi de etkileme potansiyeli bulunduğunu sonlandırdı.
