Günümüzde artan küresel ısınma, şehirlerin yüzeylerinin aşırı ısınmasına neden olarak insan sağlığı ve yaşam kalitesi üzerinde ciddi etkiler yaratmaktadır. Bilimsel araştırmalar, beton ve asfalt gibi yapay malzemelerin, kırsal bölgelere kıyasla önemli ölçüde daha hızlı ısınabildiğini göstermektedir. Bu durum, Dünya Sağlık Örgütü ve ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) uyarılarını doğrulamış, sıcak hava dalgalanmalarının neden olduğu sağlık risklerinin artmasına zemin hazırlamıştır. Geleneksel klima sistemlerinin enerji yoğunluğu ve çevresel etkileri göz önünde bulundurulduğunda, sürdürülebilir alternatiflere ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu ihtiyaca cevap olarak Zürih Sanat Üniversitesi'nin Endüstriyel Tasarım bölümü öğrencilerinin geliştirdiği ‘bloc’ adlı modüler sistem, yepyeni bir yaklaşımla dikkat çekiyor. Bu sistem, açık hava alanlarında sıcaklığı 16 santigrat dereceye kadar düşürmeyi amaçlayarak, kentsel ısı adalarının etkilerini azaltmayı hedefliyor. Tarihi yapılar, doğal termit tepeleri ve evaporatif soğutma prensiplerinden ilham alan tasarım, modern teknolojiyle birleşerek çarpıcı bir sonuç ortaya koyuyor. Sistem, 3 boyutlu yazıcı teknolojisiyle üretilen gözenekli terakot bloklarından oluşuyor ve suyu içerdiği için etkili bir şekilde ısının emilmesini sağlıyor.
‘bloc’ sisteminin çalışma mekanizması oldukça etkileyici: Yerleşik güneş panellerinden sağlanan enerjiyle çalışan küçük fanlar, nemli terakot gövdenin içinden havayı geçirerek buharlaşma sürecini tetikliyor. Bu süreçte, hava sıcaklığını düşürürken aynı zamanda havayı serinletiyor. Sistem, hava sıcaklığının 86 santigrat dereceyi aştığı günlerde ortalama 15 galon su tüketiyor ve günde yaklaşık 6 galon yağmur suyu toplama kapasitesine sahip. Bu, hem su kaynaklarını verimli kullanmayı hem de sistemin maliyetini düşürmeyi amaçlayan bir tasarım stratejisidir.
Akademik araştırmalar, ‘bloc’ sisteminin etkinliğini destekliyor. Applied Thermal Engineering dergisinde yayınlanan bir çalışmada, terakot boru sistemlerinin hava sıcaklığını düşürmede etkili olduğu ve özellikle sıcak-kuru iklimlerde düşük enerji tüketimiyle sürdürülebilir bir alternatif sunduğu belirtiliyor. Aynı zamanda Physical Science International Journal'da yer alan bir rapor, laboratuvar ölçeğinde test edilen benzer bir terakot soğutucunun, ortam sıcaklığında 11 santigrat derece ile 28 santigrat derece arasında düşüş sağladığını gösteriyor. Bu sistem, özellikle elektrik altyapısı sınırlı veya maliyetli olduğu bölgelerde, mekanik klimalara kıyasla daha uygun bir çözüm sunuyor.
