Kuzeybatı Özbekistan’da, bir zamanlar dünyanın en büyük göllerinden biri olan Aral Gölü, dramatik bir dönüşüm geçirmekte. Yüzölçümünün neredeyse tamamını kaybederek çölleşen bu bölge, artık sadece bir felaket hikayesi değil, aynı zamanda yenilikçi bir çözüm arayışının sahnesi haline geldi. Toprak stabilitesini sağlamak ve yıkıcı toz fırtınalarını engellemek amacıyla, 1,7 milyon hektarlık geniş bir alanda kapsamlı bir bitki örtüsü oluşturma operasyonu başlatıldı.
Bu çöküşün kökenleri, 1960’larda Sovyetler Birliği döneminde Amuderya ve Sırderya nehirlerinin yönlerinin, pamuk yetiştiriciliği amacıyla değiştirilmesiyle başladı. Bu mühendislik çabası, Aral Gölü’nün yüzey alanının %90’ından fazlasının kurumasına neden oldu. Sonuç olarak ortaya çıkan tuzlu, pestisit kalıntıları içeren çöl tabanları, şiddetli rüzgarlarla birlikte çevredeki bölgelere ölümcül toz fırtınaları taşıyarak ekolojik bir felakete dönüştü. Bu durum, bölgedeki yaşamı ve tarımı ciddi şekilde tehdit ediyordu.
Şimdi, bu tehditlere karşı koymak için kullanılan strateji, 42°C’nin üzerine çıkan aşırı sıcaklıklara, uzun süreli kuraklığa ve yüksek tuzluluğa dayanıklı bitki türlerinin kullanılmasıdır. Özellikle saksavul ve ılgın bitkileri, derin kök yapıları sayesinde toprağı sıkıca tutarak rüzgar erozyonunu etkili bir şekilde engellemektedir. Bu yöntem, doğrudan tohumlama tekniklerinde düşük başarı oranlarına (yaklaşık %20-%30) karşı, tüplü fide ve 500 metrelik sulama kuyularıyla yapılan dikimlerde %78’e kadar başarı oranına ulaşmaktadır.
Dünya Bankası’nın RESILAND CA+ programı aracılığıyla sağlanan 153 milyon dolarlık finansman desteğiyle yürütülen bu proje, Özbekistan’daki bozulmuş arazi oranını %30’dan %25’e indirerek önemli bir başarıya imza atmıştır. Projenin temel amacı, kuruyan gölü yeniden suyla doldurmak yerine, oluşan çölü stabilize ederek Karakalpakistan ve çevresindeki toz fırtınalarını kontrol altına almaktır. Bu, sadece bir bölgenin değil, tüm Orta Doğu’nun çevresel geleceği için umut vadeden bir girişim olarak görülmektedir.
