İstanbul’ın nefes kesen sularında, bilim insanlarının meraklı gözleri altında bir olay yaşandı. 112 yıl sonra, denizlerin derinliklerinden yükselen devasa orkinoslar, kent halkını ve uzmanları derinden etkiledi. Bu beklenmedik dönüş, sadece bir ekolojik olayın değil, aynı zamanda uzun süredir kayıp olan bir yaşamın geri döndüğünün de işaretidir.
Haliç, İstanbul Boğazı, İzmit Körfezi ve Karadeniz’in kıyı şeridinde ortaya çıkan bu muazzam canlılar, yüzlerce kilo ağırlığındaki ‘denizin kralı’ lakabıyla adeta denizlerin gizemini gözler önüne serdi. Uzmanlar, bu türün yeniden ortaya çıkışını, uzun yıllardır dinlenmiş, belki de unutulmuş bir göç rotasının yeniden canlanması olarak değerlendiriyor. Bu durum, deniz ekosisteminde önemli değişikliklere yol açabilecek, uzun vadeli etkileri olan bir olgu olarak kabul ediliyor.
İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi’nden Doç. Dr. Taner Yıldız, yaşanan bu gelişmeyi dikkatli bir şekilde analiz ederek, “Asırlık bir göç rotasının yeniden canlanması” ifadesini kullandı. Yıldız’a göre, bu orkinosların kıyı şeritlerinde boy göstermesi, yeni bir habitat keşfetmekle ilgili değil, türün tarihsel ekolojik alanına geri dönmesiyle ilgilidir. Tarihsel kayıtlara göre, İstanbul Boğazı ve Marmara’nın geçmişte orkinos bolluğuyla anıldığını belirten Yıldız, 1913-1914 dönemindeki 537 bin 455 kilogramlık orkinos satışını vurgulayarak, ‘çok eski ve güçlü bir tarihsel varlığı bulunan, ancak bu bölgesel göç davranışını büyük ölçüde kaybetmiş bir türün yeniden görülmeye başlamasından’ söz etti.
Ancak bu dönüşün basit bir sıcaklık artışıyla açıklanamayacağını vurgulayan Doç. Dr. Yıldız, orkinosların beslenme alışkanlıklarını, akıntıları, klorofil cephelerini ve oşinografik yapılarla olan ilişkilerini de dikkate alması gerektiğini belirtti. ‘Su sıcaklığı arttı, orkinos geri geldi’ şeklindeki tek faktörlü açıklamanın yetersiz kaldığını ifade ederek, ilk sorulacak sorunun ‘Bu orkinoslar hangi avı takip ediyor?’ olduğunu vurguladı. Ayrıca, sosyal medyadaki vatandaşların dev orkinosları beslemeye çalıştığı görüntüler, bu türün doğal davranışlarını bozma potansiyeli konusunda ciddi bir uyarı niteliğindedir. Uzmanlar, bu tür müdahalelerin, orkinosların av sürülerini takip etmek yerine insanları veya tekneleri yiyecekle ilişkilendirmesine neden olabileceğini vurguluyor. Bu nedenle, vatandaşların bu dev canlıları doğal ortamlarında serbest bırakması şiddetle tavsiye ediliyor.”}
