Türkiye’nin yerel yönetimlerinin yapısı, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) son kararıyla yeniden şekillenme sürecine girdi. CHP’nin açtığı davayla başlayan ve nüfus yoğunluğuyla belediyelerin kaderini belirleyen düzenleme, Yüksek Mahkeme’nin onaylamasıyla yürürlüğe girecek. Bu durum, özellikle kırsal bölgelerdeki küçük belediyelerin geleceği hakkında önemli soruları beraberinde getiriyor.
Resmi Gazete'de yayımlanan karara göre, 7551 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle güncellenen 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 11. maddesi, nüfusun 2 binin altına düştüğü belediyelerin köye dönüştürülmesini öngörüyor. CHP’nin bu düzenlemeyi Anayasaya aykırı bulduğu başvurusunun reddedilmesi, idari yapılarla ilgili uzun süredir devam eden tartışmaların bir sonuca ulaştırmış oldu. İptal isteminde, bu tür bir nüfus eşiğinin kamu yararına olmadığı, belde ve köylerdeki nüfus kaybını artıracağı ve idari birimlerin ani değişimlerinin hukuki belirlilik ilkesine aykırı olduğu savunulmuştu.
AYM’nin kararı, bu argümanları reddederek, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda bu tür bir düzenlemenin bulunmadığını ve kanun düzeyinde farklı bir mevzuatın olmadığına dikkat çekti. Kararda, belediye veya köylerin kurulması ve tüzel kişiliklerinin kaldırılmasının kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yapılması gerektiği vurgulandı. Ayrıca, belediyelerin tüzel kişiliğinin kaldırılması durumunda, yöre halkının seçimi dönemindeki iradesinin geçerliliğine dokunulmayacağı ve köy tüzel kişiliğinin organlarını oluşturmak üzere seçme hakkının kullanılabileceği belirtildi. Bu yaklaşım, köye dönüşen belediyelerin yerel yönetimlerin yerel halkın iradesini koruma mekanizmalarını sürdürmesini sağlayacak.
Kararda, düzenlemenin “daha etkin ve verimli bir kamusal hizmet sağlamak” amacıyla yapıldığına da işaret edildi. Kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında ihdas edildiği ve hukuk devleti ilkesi, kamu tüzel kişülüğünün kanunla kaldırılması ve mahalli idarelerin özerkliği ilkeleriyle çelişmediği savunuldu. Bu durum, yerel yönetimlerin daha verimli bir şekilde hizmet sunma kapasitesini artırmayı hedefleyen bir yaklaşım olarak yorumlanabilir. Sonuç olarak, AYM’nin kararı, küçük nüfuslu belediyelerin köye dönüşüm sürecini meşru kılarak, Türkiye’nin yerel yönetim yapısında önemli bir dönüm noktası oluşturuyor.
