Dünyanın çeşitli bölgelerinde yaygın olarak kullanılan ve Türkiye, Güney Afrika, BAE gibi ülkelere ihraç edilen Abhayrab marka kuduz aşısının bir partisi, etkisizliği nedeniyle büyük bir şok yarattı. Hindistan ilaç düzenleme kurumu, bu aşı partisini ‘standart dışı’ ve ‘potansiyel olarak sahte’ olarak sınıflandırarak tek tek toplatmaya karar verdi. Bu durum, küresel sağlık güvenliği açısından ciddi bir uyarı niteliğindedir.
Olayın merkezinde yer alan Indian Immunologicals Ltd (IIL), piyasadaki payının büyük bir bölümünü kontrol eden bu firma, 4 Eylül tarihli açıklamasıyla düzenleyici kurum tarafından incelenen şişelerin kendileri tarafından üretilmediğini duyurdu. IIL Başkan Yardımcısı Sunil Tiwari, aşı numunelerinin Delhi’nin Mukherjee Nagar bölgesindeki, ruhsatsız bir konut adresinden toplanmış olmasından duyduğu endişeyi dile getirdi. Bu durum, ilaç tedarik zincirindeki güvenlik açıklarını da gözler önüne seriyor.
Son iki yılda, bu aşı partisiyle birlikte ikinci kez toplatılmaya neden olan bir kriz yaşandı. IIL, yetkili kanallardan dağıtılan 83 bin 370 şişenin, hastaneler ve lisanslı eczaneler dahil, bu durumdan etkilenmediğini vurguladı. Ancak, tespit edilen sahte dozların, özellikle Türkiye gibi ülkelerde hayvan ısırması sonrası kuduz önleyici bir aşı olarak kullanılan Abhayrab’ın güvenilirliğini ciddi şekilde zedelediği açıktı. Bu durum, küresel sağlık sistemlerinde benzer sorunlara karşı alarm durumuna geçilmesinin gerekliliğini işaret ediyor.
Olay, Avustralya’nın da benzer bir durumu 9 ay önce tespit etmesiyle daha da önem kazandı. Hindistan’daki bu gelişme, küresel ilaç tedarik zincirindeki riskleri ve düzenleyici kurumların etkinliğinin önemini bir kez daha ortaya koydu. Delhi Polisi tarafından olayla bağlantılı dört kişi gözaltına alınırken, soruşturma devam ediyor. Merkezi İlaç Laboratuvarı’nda yapılan analizlerde, aşı numunesinin etkililik şartlarını karşılamadığı ve 17 farklı noktada orijinal üretici referans numunelerinden farklılık gösterdiği belirlendi. Bu durum, aşıların kuduz hastalığının önlenmesinde yetersiz kaldığını ve ısırılan kişilerin hayatını tehlikeye atabileceğini gösteriyor. IIL, Ocak 2025’te de KA24014 parti numaralı sahte Abhayrab dozlarının piyasaya girdiğini bildirmiş, ardından ABD, İngiltere ve Avustralya sağlık makamları uyarılar yayımlamıştı. Hindistan Tıbbi Araştırma Konseyi Ulusal Epidemiyoloji Enstitüsü’nün 2024 yılı verilerine göre, ülkede her yıl tahmini 5 bin 726 insan kuduz nedeniyle hayatını kaybettiği belirtiliyor. Abhayrab, temas öncesi ve sonrası koruma amacıyla çoklu dozlar halinde uygulanan ve kamu aşı programlarına da tedarik edilen bir ilaç olup, 40’tan fazla ülkeye ihraç ediliyor. Bu durum, küresel ilaç tedarik zincirinin güvenliğini sağlamak için daha sıkı denetimlerin yapılması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.