Türkiye Sağlık Hizmetleri alanında çığır açan bir gelişmeyle karşı karşıyayız. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi'nin Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu'ndaki uzman ekibi, fenilketonüri (PKU) gibi genetik rahatsızlıkların erken teşhisini mümkün kılan, son teknoloji bir biyosensör geliştirme sürecini tamamladı. Bu proje, sadece PKU hastalarının yaşam kalitesini artırmakla kalmayacak, aynı zamanda çevre dostu bir yaklaşımla sürdürülebilir bir çözüm sunuyor.

Doç. Dr. Merve Keskin liderliğindeki ekip, Gazi Üniversitesi Fen Fakültesi Kimya Bölümü'ndeki saygın akademisyenlerle işbirliği yaparak, yenidoğan bebeklerde PKU’nun tespit edilmesindeki zorlukları aşmayı hedef aldı. Projenin temel amacı, geleneksel yöntemlerin getirdiği zaman kaybı ve mali yükü ortadan kaldırarak, daha hızlı ve hassas bir teşhis imkanı sunmaktı. Bu kapsamda, bebeğin topuk kanından elde edilen örneklerdeki genetik belirteçleri analiz etmek için kullanılan mevcut süreçlerin etkinliğini artırmayı amaçlayan detaylı araştırmalar yürütüldü.

Şubat 2025’te Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı’na (TÜSEB) sunulan proje, Nisan 2025’te TÜSEB’in onayına geçerek hız kazandı. Ekip, sardunya bitkisinin yapraklarından elde edilen özleri kullanarak, fenilalanin amino asidinin kandaki seviyesini ölçebilen bir biyosensör geliştirdi. Bu süreçte kullanılan gümüş nanopartiküller, ‘yeşil sentez’ adı verilen çevre dostu bir yöntemle üretildi. Bu yöntem, kimyasal sentezlerin çevreye olan olumsuz etkilerini minimize ederek, sürdürülebilir bir üretim modelini destekliyor. Biyosensörün %95 doğruluk oranında sonuç vermesi, projenin başarısını pekiştirdi.

Geliştirilen biyosensör, kısa süre sonra klinik test aşamasına geçecek ve yakında Türkiye’de ilk kez Antalya’da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı’nda (COP31) sergilenecek. Bu prestijli platformda, Türkiye’nin bilimsel başarısı tüm dünyanın dikkatini çekecek. Proje yürütücüsü Doç. Dr. Merve Keskin, Türkiye’de her yıl 250-300 bebeğin PKU ile dünyaya geldiğini belirterek, “Bu rahatsızlığın ortaya çıkmasında akraba evliliklerinin önemli risk faktörlerinden biri olduğunu vurguluyor. PKU’nun teşhisinde normalde yenidoğanlardan alınan topuk kanı kullanılarak 2 aşamalı, 1 ay süren bir test uygulanıyor. Bu 2 aşamalı test, hem zaman kaybına hem de ekonomik yüke sebep oluyor. Biz de bu süreci tek basamağa indirerek doğru sonuç veren bir yöntem ortaya çıkarmak istedik.” dedi. Sardunya yapraklarının yenilikçi kullanımı, hem bilimsel hem de çevresel açıdan önemli bir adım olarak kabul ediliyor.