Çocukluk yıllarının en belirgin özelliklerinden biri, kendilerini keşfetme ve tanıma sürecidir. Ancak günümüzde bu keşif yolculuğu, dijital dünyanın sunduğu kusursuz ve idealize edilmiş imajlarla kesişiyor. TÜİK’in 2024 verileri, Türkiye’deki 6-15 yaş grubunun sosyal medya kullanımının ne kadar yaygın olduğunu gözler önüne seriyor: Bu yaş aralığının neredeyse yarısı, düzenli olarak bu platformlarda vakit geçiriyor. Bu durum, gençlerin beden algısı üzerinde önemli bir etki yaratma potansiyeli taşıyor.
İtalya’da gerçekleştirilen kapsamlı bir araştırma, sosyal medya filtrelerinin beden memnuniyeti üzerindeki etkisini açıkça ortaya koyuyor. 10-12 yaşlarındaki çocuklarla yapılan bu çalışma, filtreleri sıklıkla kullananların, bedenleriyle ilgili duydukları memnuniyetin daha az olduğunu gösteriyor. Çocukların sosyal medya üzerindeki idealize edilmiş görüntüleriyle gerçek hayattaki görünümleri arasındaki uyumsuzluk, beden algısı sorunlarının temel nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu durum, gençlerin kendilerini sürekli olarak kusursuz bir imajla kıyaslamasına ve bu kıyaslamadan dolayı kendilerini yetersiz hissetmesine yol açabiliyor.
Bu durum, sadece bir tercih meselesi değil, psikolojik bir risk barındırıyor. Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Ayşegül Tonyalı, bu trendin, çocukların aynadaki kendi görüntüleriyle ilgili olumsuz düşüncelere kapılmalarına, arkadaşlarıyla sosyalleşmekten kaçınmalarına hatta dışarı çıkmaktan çekinmelerine kadar uzanan ciddi sonuçlara yol açabileceğini vurguluyor. Tonyalı’ya göre, çocuklara sürekli olarak belirli fiziksel özelliklerin ‘güzel’ olduğu mesajı verildiğinde, beyinleri bu ölçütlere uygun örnekleri daha fazla fark etmeye başlıyor. Filtreli yüzlerin ve benzer görünümlerin sosyal medyada tekrar tekrar karşımıza çıkması, bu görüntülerin çocuklar için olağan ve ideal bir görünüm haline gelmesine neden oluyor.
Sosyal medya algoritmaları, bu durumu daha da körükleyen bir faktör olarak karşımıza çıkıyor. Bu algoritmalar, kullanıcıların beğendiği veya paylaştığı içeriklerin yanı sıra, daha uzun süre incelediği görselleri de dikkate alabiliyor. Bir içeriğe kısa da olsa daha uzun süre bakmak, algoritmaya ilgi sinyali göndererek, benzer içeriklerin kullanıcının karşısına daha sık çıkmasını sağlıyor. Örneğin, ince bedenlere, küçük burunlara veya pürüzsüz cilde sahip gençlerin daha fazla görselini gören çocuklar, bu özelliklerin güzellik ölçütlerine dahil edilmesi konusunda algoritmalar tarafından yönlendiriliyor. Araştırmalar, sosyal medya platformlarının, çocuk hesapları oluşturularak yürütülen çalışmalarla, bu hesapların başlangıçta çocuklara yönelik içeriklerle etkileşime girmesi ve algoritmaların hesapları daha büyük yaş grubunda değerlendirmeye başlamasının ardından, önerilen içeriklerin önemli ölçüde değiştiğini gösteriyor. Bu durum, çocukların beden algısı ve dış görünüşle ilgili içeriklere maruz kalma sürelerinin artmasına neden olarak, potansiyel riskleri daha da yükseltiyor.