Köyler, kentler, yollar okullar işgal altıdaydı. Savaşın gölgesinde, 23 Nisan’ın umut dolu ilk adımları atılırken, Mustafa Kemal’in vizyonu eğitimle başlamıştı. Savaşta bile ilkin eğitim ilkesi, 1950’lerden sonraki MEB’in başına gelenler ile çelişiyordu. İktidarın ‘eğitim sistemi’ dediği, aslında bir programlaşma, bir formüldü. Bu formül, ülkenin en temel ihtiyaçlarını, en kırılgan kesimlerini görmezden geliyordu.

2000’lerin Türkiye’si, deprem ve salgın hastalıklar gibi yıkıcı olaylarla okullarının kapılarını kapatmak zorunda kalmıştı. Oysa Mustafa Kemal, savaşın ortasında bile okulları kapatmamış, eğitimle ilerlemişti. 2000’lerin Türkiye’sinde çocuklar, yoksulluğun ortasında, ana baba yoksulluğunun yükünü taşıyordu. Öğretmenleri besleyemeyen, onlara yeterli araç sağlamayan, hatta en temel ihtiyaçlarını karşılayamayan çocuklarla, yoksulluğun paylaşıldığı bir eğitim ortamı vardı. Bilgisayar, cep telefonu, yapay zeka gibi teknolojiler, bu durumun üzerine bir örtü gibiydi, ancak asıl sorun, eğitimde yapılan hatalar ve uzun vadeli stratejilerin eksikliğiydi. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” ise bu hataların bir özeti gibiydi.

İmparatorluğun son dönemlerinde, kendi dili ve diniyle okullar açan yayılmacı ideolojiler, günümüzde de bazı kesimler tarafından uygulanmaya çalışılıyor. MEB’in parti merkezinden aldığı siyasal kararlar, eğitimde bir tür ‘sözde’ ilerleme yaratıyordu. Ana baba öğretmen arasında, öğrenci ise deneme tahtası gibiydi. İlçe eğitim müdürlüğü konumuna inen üniversite çağdışı eğitime tepkisiz kalıyordu. Arapçayı anaokuluna indiren imam hatipler, gözde figürler haline geliyordu. Yandaşlığın boyutu, Atatürk’le dönemine saldırmakla ölçülüyordu. ‘Laiklik’ kavramı, bazen bir maske gibi kullanılıyordu, ulusal olmayan, sistemli bir eğitimden uzaklaşıldı.

İktidarın ‘sistemsiz eğitimi’ yamalı bohça gibiydi. Son üç yılın bakanı, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli”ndeki ‘Türkiye Yüzyılı’nın amacını temsil ediyordu. Karnını doyuramadığımız çocukların, beynini doyurabilir miydik? 2012’de 8 yıllık kesintisiz eğitimi bitiren ‘işleme sistemi’, bilime saygısızlık olarak görülüyordu. 4+4+4’lük ucubeyle çocuklar okuldan atıldı. Eğitimin bilimi, dünyayla yarışacak uzmanlar yetiştirmesi gerekiyordu. Eğitimciler, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli”nin şemsiyesine sığdırılmak isteniyordu. Öğretmenlerin izlenimleri, iktidarın gündemine uyduruluyordu. AKP’nin eğitimdeki tek başarısı, 2004’ten beri ‘bedava’ dağıtılan kitaplardı. Ancak bu kitaplar, uzmanlık ve bilgi birikimini artırmak yerine, yüzeysel bir okuma alışkanlığı sağlıyordu. Eğitim fakülteleri, dogmaları reddeden bilimciler yetiştiriyordu. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli”, sistemsiz sistemi özgürce eleştiriyordu.

Halkı, evde okulda inanan-inanmayan; “ulusalcı, laikçi, statükocu Kemalist; Türk-Kürt” vb. diye ayrıştırmanın bedeli, yoksulluk ve bilgi açığıydı. “Yetkin ve erdemli insan” yetiştirecek model, çok gecikmişti. Halk yoksullaşırken, siyasetçiler, bürokratlar ve iş insanları, haksız kazançla varlık gösteriyorlardı. Cumhuriyet, sola açıktı: Çünkü halkın egemenliğine dayalıydı. Eğitimde, yoksulluğun ve ayrışmanın etkileri, çocukların geleceğini tehdit ediyordu. Bu nedenle, eğitimde yapılacak reformlar, sadece akademik değil, sosyal ve kültürel boyutları da içermeliydi. Unutmayalım ki, eğitimde en büyük engel, bilgi ve anlayış eksikliğiydi. Cumhuriyetin ilkeleri, günümüz Türkiye’sinin en büyük güvencesi olmalıydı.