Maya uygarlığının, tarih boyunca adeta bir şaheser olarak kabul edilen kırmızı boyası, aslında bir zamanlar kendi uygarlığının sonunu hazırlayan bir felaket zincirinin tetikleyicisi olmuş. Bilim insanları, bu boyanın üretiminde kullanılan sinabar mineralinin, binlerce yıl boyunca su kaynaklarını zehirlediğini ortaya koydu. Bu çarpıcı bulgu, antik bir medeniyetin ihtişamını, aynı zamanda önemli çevresel sonuçlarıyla da birleştiriyor.
Yüksek Antropologlar, Meksika’nın Yucatan Yarımadası’nda bulunan Coba Gölü ve Xcach obruğundan elde edilen toprak örneklerinde, sinabar mineralinin yan etkisi olan cıvanın alışılmadık derecede yüksek konsantrasyonlarında olduğunu buldular. Bazı örneklerde, cıva seviyesi milyonda 2,3 parçaya (ppm) kadar yükselmiş. Bu durum, su yaşamı için ciddi bir tehdit oluştururken, Mayaların bu durumdan habersiz olarak sanatlarını ve dini ritüellerini sürdürmelerine neden olmuş.
Sinabar, Mayaların ‘vermillon’ olarak adlandırdığı parlak kırmızı pigmentin ana hammaddesiydi. Bu pigment, dini törenlerde kullanılan eşyaları, tapınak duvarlarını ve mezarları süslemek için kullanılıyordu. Ancak, mineralin işlenmesi sırasında ortaya çıkan cıva, su kaynaklarını uzun yıllar boyunca etkilemiş. Bilim insanları, yağmur sularının sinabar parçacıklarını göllere taşıdığını ve tortularda yaşayan bakterilerin cıvayı metilcıva adı verilen daha zehirli bir forma dönüştürdüğünü tespit etti. Bu madde, özellikle balıkların vücudunda birikerek besin zinciri yoluyla insanlara kadar ulaşabiliyordu.
Araştırmacılar, aynı zamanda tortu örneklerinde tatlı su kabuklularının tamamen yok olduğunu gözlemledi. Bu durum, su ekosisteminin kirlilikten ağır hasar gördüğünü gösteriyor. Mayaların doğrudan cıva zehirlenmesi yaşadığını kesin olarak kanıtlayamadıklarını belirtmekle birlikte, kirlenmiş su kaynaklarına maruz kalma veya cıva biriktirmiş balıkların tüketimi yoluyla bu maddeye maruz kalmış olabilecekleri vurgulanıyor. Bu keşif, antik bir uygarlığın mirasının, gelecekteki nesiller için de çevresel riskler oluşturabileceğini gösteren önemli bir uyarı niteliğinde.