Meksika'nın kalbinde, bin yıllık bir trajedi açığa çıkarılıyor. Science Advances dergisinde yayımlanan heyecan verici bir bulgu, Maya uygarlığının ikonik kırmızı renkli minerali olan ‘zinober’in, göllerin doğal dengesini derinden sarsmış olabileceğini gösteriyor. Bu renkli taşın, Maya halkının dini törenlerde, tapınakların süslemelerinde ve hatta cenaze ritüellerinde kullanıldığına dair kanıtlar, bilim insanlarını uzun yıllardır devam eden bir kirlilik sorununu araştırmaya yöneltmiş durumda.
ABD'deki Auburn Üniversitesi tarafından yürütülen kapsamlı bir çalışma, Yucatán Yarımadası'ndaki Cobá ve Xcach göllerinin derinliklerinden elde edilen tortu örneklerini inceliyor. Analizler, Maya medeniyetinin altın çağına ait bu örneklerde, cıva seviyelerinde olağanüstü bir artış tespit etmiştir. Bu durum, Maya'ların kültürel uygulamalarının, doğal çevre üzerinde uzun vadeli ve yıkıcı etkileri olabileceğine dair önemli bir ipucu sunmaktadır. Özellikle Xcach Gölü'ndeki ölçümler, milattan sonra 720 yılında kaydedilen cıva yoğunluğunu, günümüzdeki güvenlik standartlarının neredeyse dokuz katı seviyesine çıkarmıştır.
Araştırmacılar, bu yüksek cıva seviyelerinin, göl tabanındaki canlıların yaşamını tehdit eden bir kriz yarattığını belirtiyor. Milattan sonra 720'den itibaren yaklaşık 300 yıl boyunca süren bu kirlilik, alglerin, bakterilerin, kabukluların ve hatta böcek larvalarının popülasyonlarında dramatik bir düşüşe neden oldu. Bu durum, ekolojik bir dengenin bozulduğunu ve göl ekosisteminin ciddi şekilde zarar gördüğünü gösteriyor. Kirliliğin, sadece su yaşamını değil, aynı zamanda bu yaşamı beslenen insan topluluklarını da etkileyebileceği ihtimali de göz önünde bulundurulmaktadır.
Kirliliğin temel kaynağı olarak ‘zinober’ minerali üzerinde yoğunlaşan araştırmacılar, bu taşın, tapınakların süslemesinde, duvar resimlerinde ve cenaze törenlerinde yaygın olarak kullanıldığını tespit etmişlerdir. Mineralin kullanım alanlarından çevreye yayılan cıva, yağışlar ve toprak erozyonu yoluyla göllere taşınmış olabilir. Bu süreç, göllerin uzun yıllar boyunca cıva ile dolu kalmasına ve ekolojik bir felaketin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bilim insanları, bu durumun, Maya topluluklarının karşılaştığı genel çevresel zorluklardan sadece bir parça olduğunu, kuraklık, ormansızlaşma ve toprak erozyonunun da önemli faktörler olduğunu vurgulamaktadır.
