Yüksek Anayasa Mahkemesi (AYM), paylı mülkiyet alanında uzun süredir devam eden bir tartışma noktasına getirilen düzenlemeyi sonlandırdı. Bu karar, taşınmaz payı alım süreçlerinde tarafların serbest iradesinin önünde bir otoriteyi (hâkim) yerleştiren mevcut sistemi değiştirmeyi hedefliyor. İptal edilen hüküm, satış bedelinin mahkeme tarafından belirlenmesini öngörüyordu ve bu durum, alıcı ile satıcı arasındaki anlaşmayı geçersiz kılma potansiyeli taşıyordu.
Kararın temel gerekçesi, önalım hakkının kullanımında yer alan üç tarafın –satıcı, üçüncü kişi alıcı ve önalım hakkı sahibi– menfaatlerinin dengelenmemesiydi. Mahkeme, tarafların serbest iradesiyle belirlemiş oldukları satış bedelinin, mahkeme kararıyla belirlenen rayiç bedeliyle değiştirilmesi durumunda, taraflar arasında adil bir denge kurulmadığını ve bu durumun hukuki belirsizliklere yol açabileceğini vurguladı. Bu belirsizlik, özellikle üçüncü kişi alıcısı haksız kazanç elde etme veya önalım hakkı sahibi hukuken güvensiz bir duruma düşme riskini beraberinde taşıyordu.
Karar, 13 asliye hukuk mahkemesi ve Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) ortak başvurusunun ardından sonuçlandı. Başvurunun dayanağı, 7571 sayılı kanunla 734. maddesi değiştirilmişti. Mahkeme, bu değişiklikle birlikte önalım hakkı sahibinin, mahkeme tarafından belirlenen rayiç değer üzerinden ödeme yapmak zorunda kalacağını ve bu durumun tarafların serbest iradelerini ortadan kaldıracağını tespit etti. Bu durum, mülkiyet hakkının korunması açısından bir risk oluşturuyordu.
Yürürlüğe girecek bu karar, paylı mülkiyet alım süreçlerinde tarafların kendi aralarındaki anlaşmalarını serbestçe yapabilmelerini sağlayacak, hukuki belirsizlikleri ortadan kaldırarak mülkiyet haklarının daha güvenli bir şekilde korunmasına katkıda bulunacaktır. Kararın dokuz ay sonra yürürlüğe girmesiyle birlikte, paylı mülkiyet alım süreçleri daha şeffaf ve adil bir zemine oturtulmuş olacak.
