İş Sanat Galerisi, ‘Bir Neslin Yükselişi: Erken Cumhuriyet’te Yurtdışı Eğitim Seferberliği’ adını taşıyan yenilikçi sergisiyle izleyicilerini büyülemeye hazırlanıyor. Bu eser, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki eğitim vizyonunun en cesur hamlesini, 1924-1954 arasındaki o önemli dönemde gerçekleştirilen seferberliği mercek altına alıyor. Sergide, Türkiye’nin insana yatırım yapma konusundaki kararlı yaklaşımının, o dönemde nasıl somutlaşdığına tanık olacaksınız.
Küratörlüğünü İzzeddin Çalışlar ve Hülya Öz’ün üstlendiği sergi, babalarının mirasını taşıyan ikinci nesil tarafından hazırlanmış. Serginin tasarımında, Tetrazon’dan Burçak Madran’ın imzası bulunuyor. Küratörler, “Fakir bir ülkenin çocuklarına devlet imkan sağlıyor ve onlar liyakat, cesaret, güven ve en önemlisi vatan sevgisiyle canla başla çalışıyor. Bizler, babalarımızın yaşamlarına, ahlak, çalışkanlık ve adanmışlıklarına şahitlik etmiş temsilciler olarak devraldığımız idealist mirası günümüz hafızasına taşıdık. Onların yaşadığı zorlu koşulları, bugünün gençlerine örnek ve umut olması için canlandırmak istedik.” ifadeleriyle serginin amacını ortaya koyuyor. Sergide, saklanmış anılar, belgeler ve fotoğraflarla 30 yıllık bir eğitim ve gelişim sürecini gözler önünde canlandırılıyor.
Serginin ikinci bölümü, bu seferberliğin en çarpıcı sonuçlarını ortaya koyuyor: Yurtdışı eğitimden dönen gençlerin, ülkenin ilerlemesine önemli katkılar sağlaması. Bu gençler, öğrendiklerini Türkiye’ye getirerek devletin kadrolarını kuruyor, sanayi, tarım ve madencilik gibi alanlarda ilk milli yatırımlara öncülük ediyorlar. Maden Tetkik ve Arama, Etibank, Karabük Demir Çelik ve Sümerbank gibi kuruluşlar, bu gençlerin liderliğinde şekilleniyor. Üniversite reformuyla çağdaş bilim dallarını Türkiye’ye getiriyorlar, yeni kürsüler açıyorlar. Bu hikayeler, galeri boyunca yerleştirilmiş özgeçmiş kutularında, ziyaretçilere aktarılıyor.
Sergide, ailelerin yıllarca sandıklarda sakladığı mektuplar, fotoğraflar ve hatıralar yer alıyor. Bu belgelerle Anadolu’dan çıkan o gençlerin nasıl planlı bir şekilde yurtdışına gönderildiğini, orada maddi ve manevi nasıl desteklendiğini, notlarının nasıl takip edildiğini görüyorsunuz. Mektuplarda yabancı bir ülkede okumanın zorluğu, İkinci Dünya Savaşı’nın ağır koşulları, ancak hepsinde ortak bir şey var: Yurda dönme kararlılığı. Küratör İzzeddin Çalışlar’ın dediği gibi, bu hikaye, o dönemde pek çok önemli ismin gölgesinde kalmış. Sergi, liyakat, fırsat eşitliği ve denetim temelli o projenin hem çok bilinen hem de hiç bilinmeyen kahramanlarını bir araya getiriyor. ‘Sergilediklerimizin kaynağının ise ikinci neslin mensupları olması ayrıca anlamlı’ diyor Çalışlar. Hikaye, Kurtuluş Savaşı’nın ortasında düzenlenen Maarif Kongresi ile başlıyor. Genç Cumhuriyet, tarımda, eğitimde, savunmada, madencilikte, enerjide, kültür ve sanatta ülkeyi ayağa kaldıracak insanlara ihtiyacı var. Çözüm 1929 tarihli 1416 Sayılı Kanun ile bulunuyor. Anadolu’nun dört bir yanından zeki ve çalışkan gençler sınavla seçilip devlet bursuyla yurtdışına gönderiliyor. Sergi, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün o gençlere vasiyetiyle sona eriyor: “Sizleri birer kıvılcım olarak gönderiyorum; alevler olarak dönmelisiniz.”