Atatürk'ün Nutuk'u, Türk Kurtuluş Savaşı'nın ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun en önemli belgelerinden biri olarak kabul edilir. Bu dev eser, o dönemin siyasi, sosyal ve askeri atmosferini gözler önüne sererken, aynı zamanda önemli figürlerin de düşünce ve davranışlarını da yansıtır. Bu bağlamda, Nutuk'taki Vahdettin'e ait bölümler, padişahın kaçışının ve ardından gelen ihanetinin derinliğini ve boyutunu anlamak için kritik bir kaynak teşkil eder.
Nutuk'un ilk sayfalarında, Atatürk'ün Vahdettin'e yönelik eleştirileri oldukça serttir. Padişah'ın ‘soysuzlaşmış’ ve ‘alçakça’ davranışlarını vurgulayarak, onu savaşın lideri ve başkomutanı olarak görmediğini açıkça ortaya koyar. Bu eleştiri, sadece Atatürk'ün kişisel bir tepkisinden ibaret değildir; aynı zamanda, Türk milletinin ve devletinin geleceği için Vahdettin'in davranışlarının ne kadar tehlikeli olduğunu da gösterir. ‘Saltanat ve hilafet makamını işgal eden Vahdettin’in mütereddi (soysuzlaşmış), kendini ve yalnız tahtını koruyabileceğini umduğu deni (alçakça) tedbirler araştırmakta…’ şeklinde ifadesi, padişahın sadece kendi güvenliğini değil, tüm ülkenin geleceğini tehlikeye attığını açıkça ortaya koymaktadır.
Atatürk, Nutuk'un ilerleyen bölümlerinde, Vahdettin'in İngiliz Muhipler Cemiyeti gibi İngiliz yanlısı örgütlerle bağlantılarını da vurgulamaktadır. Bu bağlantılar, padişahın ihanetinin ne kadar önceden planlandığını ve İngilizlerin bu durumdan nasıl faydalanmaya çalıştığını gösterir. ‘İstanbul’da önemli sayılacak kuruluşlardan biri İngiliz Muhipleri Cemiyeti idi. (…) Bu derneğe girenlerin başında ‘Osmanlı Padişahı ve Yeryüzünün Halifesi’ unvanını taşıyan Vahdettin (…) bulunuyordu,’ şeklinde ifade, padişahın İngilizlerle işbirliği yaparak ülkenin bağımsızlığını tehlikeye attığını açıkça ortaya koymaktadır. Bu durum, sadece siyasi bir ihanet değil, aynı zamanda, milli bir felaket olarak kabul edilmelidir.
Sonuç olarak, Nutuk'taki Vahdettin'e ait bölümler, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda ve Kurtuluş Savaşı'nın başarıyla sonuçlanmasında önemli rol oynayan tarihi bir anıyı gözler önüne serer. Atatürk'ün bu anıları anlatırken kullandığı sert ifadeler, o dönemin zorlu koşullarının ve padişahın ihanetinin boyutunu anlamamıza yardımcı olur. Bu nedenle, Nutuk'u okurken Vahdettin'in davranışlarını ve düşüncelerini eleştirmekten çekinmemek, Türk tarihini ve milli kimliğimizi daha iyi anlamak için önemli bir adımdır. Bu olay, Türkiye'nin geleceğini şekillendiren en kritik noktalardan birini temsil etmektedir.
