Şehirler, günümüzde iklim değişikliğinin en acil etkilerini gösteren alanlar haline geldi. Özellikle aşırı yağışlar, su baskınları ve sıcak hava dalgaları, kentlerin kırılganlığını gözler önüne seriyor. İstanbul gibi büyük şehirlerde yaşanan son olaylar, altyapımızın, planlamamızın ve iklim dirençli yaklaşımların ne kadar kritik olduğunu açıkça ortaya koydu. Ancak ‘iklime dirençli kent’ kavramı sadece taşkınlara karşı hazırlıklı olmakla sınırlı değildir; aynı zamanda yaşamın her alanını kapsayan geniş bir strateji gerektirir.
Dünya nüfusunun büyük bir bölümü artık şehirlerde yaşıyor. Birleşmiş Milletiler’in 2018 tarihli raporlarına göre, dünya nüfusunun %55’i kentsel alanlarda yer alıyor ve bu oran 2050’ye kadar %68’e ulaşması bekleniyor. Bu artan nüfus yoğunluğu, iklim değişikliğine uyumlu altyapı ve şehir planlamasının önceliğini daha da artırıyor. Şehirlerin, gelecekteki zorluklara karşı dayanıklı olabilmesi için farklı düşüncelere ve çözümlere ihtiyaç duyuyor.
Küresel ısınmanın etkileri, şiddetli yağışların sıklığını ve yoğunluğunu artırırken, sıcak hava dalgaları da daha sık ve şiddetli yaşanıyor. Bu durum, kentlerin karşı karşıya olduğu riskleri büyütüyor. Afetlerin ortaya çıkmasında yapılaşma biçimi, altyapı kapasitesi ve toplumsal eşitsizlikler gibi faktörlerin de önemli rolü var. Örneğin, betonarme yapılar yağmur suyunu emmez ve su baskınlarına karşı savunmasızdır. Ayrıca, kentlerin bazı bölgelerinde yaşayan dezavantajlı gruplar, iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha savunmasızdır.
İklim dirençli bir kent, sadece su yönetimini değil, aynı zamanda enerji, ulaşım, sağlık ve iletişim sistemlerini de kapsayan bütünleşik bir yaklaşıma sahip olmalıdır. “Sünger kent” yaklaşımı, yağmur bahçeleri, geçirgen yüzeyler, yeşil çatılar ve sulak alanlarla suyun düştüğü yerde yönetilmesini hedefler. Bu yaklaşım, suyun toprağa sızmasını, yerel su döngüsünü korumasını ve yağmur suyunu tutabilmesini sağlar. Ancak bu çözümlerin başarılı olabilmesi için güçlü altyapı ve doğru kent planlamasıyla desteklenmesi şarttır. Ayrıca, kent sakinlerinin katılımı ve yerel bilgi birikimi de büyük önem taşır.
Kentlerin iklim değişikliğine hazırlanması, merkezi ve yerel yönetimlerin, bilim insanlarının, özel sektörün, sivil toplum kuruluşlarının ve kent sakinlerinin iş birliğini gerektirir. Risk haritalarının güncellenmesi, altyapının güçlendirilmesi, yeşil alanların korunması, enerji verimli binaların ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı, afet yönetimi planlarının oluşturulması ve karar alma süreçlerine katılım, ortak bir planın temel unsurlarıdır. COP31 gibi uluslararası zirveler, bu konuda önemli bir platform sunarken, taahhütlerin somut eylemlere dönüştürülmesi ve finansman desteğinin sağlanması da kritik öneme sahiptir.
