Panama Kanalı'nın temellerini atan dev yapım, sadece bir ulaşım projesi olmanın ötesinde, coğrafi düzeni ve yerleşim örgütsel kalıpları üzerinde uzun vadeli etkiler yarattı. Gatun Barajı'nın tamamlanmasıyla ortaya çıkan Gatun Gölü, o bölgedeki yaşamın geleceğini sonsuza dek değiştiren bir dönüm noktası oldu. Bu göl, o dönemde insanlığın ulaşım ve mühendislik kapasitesinin sınırlarını zorlayan bir başarı hikayesi olarak inşa edilmiş olsa da, beraberinde sular altında kalacak olan 12 köyü de getirdi.
1907'de başlayan ve 1913'te tamamlanan Gatun Barajı, Chagres Nehri'nin yatağını tamamen değiştirerek devasa bir göl oluşturdu. 1,5 milyon metreküp betonla inşa edilen bu baraj, 85 fit yüksekliğe ulaşarak gemi trafiğine izin veriyordu. Ancak, bu inşanın bir bedeli vardı: Köy yerleşimleri, barajın oluşturduğu gölün altında kalma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. Gatun köyü, barajın temelini oluşturduğu alanın altında kalırken, binlerce işçi ve köylü yaşadığı Bohio, Frijoles, San Pablo, Matachin, Ahorca Lagarto ve Tabernilla gibi yerleşim yerleri de sular altında kaldı.
Bu trajik olay, sadece yerleşim yerlerini değil, aynı zamanda ulaşım ağını da etkiledi. 1855'te hizmete giren transisthmik demiryolu hattı sular altında kaldırıldı ve yeni bir hat inşa edildi. Culebra Yarıntısı ile göl birleştirildiğinde, West Hill tepesinin eteği su altında kaldı ve bu alan, 1.560 hektarlık bir kara parçasına dönüşerek Barro Colorado Adası adını aldı. Bu ada, günümüzde bir araştırma istasyonu olarak hizmet veriyor.
Gatun Gölü'nün oluşturduğu su dengesi, günümüzde hala Panama Kanalı'nda gemi geçişlerinin yaklaşık yarısını sağlıyor. Barajın kapak mekanizmalarının çalışmasında ve elektrik üretimi gibi önemli işlevlerde de rol oynuyor. Bu durum, Panama Kanalı'nın sadece bir ulaşım yolu değil, aynı zamanda bölgenin ekonomik ve çevresel yapısında da kritik bir yere sahip olduğunu gösteriyor. Bu çarpıcı olay, insanlığın doğal kaynaklarla olan ilişkisinin ve büyük projelerin potansiyel sonuçlarının ne kadar karmaşık olabileceğini gözler önüne seriyor.
