Tarihin akışında, insanlık çilesi ve zaferleri, her çağda farklı tezahürleriyle karşımıza çıkar. Harari'nin eserlerinde olduğu gibi, 70 bin yıllık bir geçmişte bile görünen bazı kalıplar, günümüzdeki davranışlarımızı da yansıtıyor. Bu karmaşık tabloyu anlamak için, geçmişin derinliklerine inmek ve özellikle de Osmanlı İmparatorluğu'nun dönemini incelemek, önemli bir başlangıç noktası olabilir.
1789'daki Fransız İhtilali, özgürlük, eşitlik, kardeşlik gibi kavramların dünyaya yayılmasının ilk adımı oldu. Aynı şekilde, II. Mahmut döneminde Osmanlı İmparatorluğu'nda da benzer değerlerin fısıltıları duyulmaya başlandı. Ancak bu süreç, otoriteyi merkezileştirme çabalarıyla birleşince, karmaşık bir denge arayışına dönüştü. Jön Türk hareketi, Tanzimat ve Islahat Fermanları'nın ardından ortaya çıkan bu denge arayışı, I. ve II. Meşrutiyet süreçlerinde İttihat ve Terakki'ye evrilerek, Osmanlı'nın yeniden şekillenmesine yönelik önemli bir dönüm noktası oldu.
İttihat ve Terakki'nin kadrosu, askeri, sivil ve eğitimli bireylerden oluşuyordu. Ancak bu heterojen yapının, zamanla kendi içinde bir kutuplaşmaya yol açması, hareketin başarısını olumsuz etkiledi. Dini ve dili farklı grupların inkâr edilmesi, muhalefetin bastırılması ve eleştirinin engellenmesi, hareketin daracık bir çevreye sıkışmasına neden oldu. Bu durum, devletin bekasını, iktidarın bekasıyla özdeşleştiren bir anlayışın doğmasına zemin hazırladı. Bu, özellikle, iktidarı kaybetme korkusunun, devletin geleceği için en büyük tehdit olarak algılanmasına yol açtı.
Osmanlı'nın çöküşünü önleme kaygısı, iktidar mücadelesinin merkezine yerleşti. Ancak bu çaba, zamanla kendi içinde bir kapanışa dönüştü. Eleştiri ve farklı düşüncelere kapılma, milli dayanışmayı zayıflatma olarak görüldü. Siyasal iktidar, devletin varlığıyla özdeşleşti ve bu durum, çok partili hayata, kitlesel örgütlenmelere ve anayasal kurumlara dönüşü tetikledi. Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde kurulan yeni Türkiye, milliyetçilik, devletçilik, halkçılık, laiklik, devrimcilik ve cumhuriyetçilik ilkeleri üzerine inşa edildi. Halkın halk için yönetimi, farklı siyasi öznelerin rekabeti ve anayasal kurumların kurulması, Türkiye'nin modernleşme sürecinde önemli kilometre taşları oldu. Bu süreçte, vatandaşların eşit haklarının korunması, devletin tarafsızlığı ve kurumların özerkliği, cumhuriyetin temel değerleri olarak kabul edildi ve günümüzde de önemini korumaya devam ediyor.
