İzmir'in incisi Çeşme, beklenmedik bir zenginlik kaynağına sahip: Coğrafi işaretli damla sakızı. Bu nadir bitki, yalnızca bu bölgenin eşsiz iklim ve coğrafi koşullarında yetişiyor. Temmuz ayında ağaçların özel bir şekilde hazırlanmasıyla başlayan hasat süreci, eylülün ortalarında doruk noktasına ulaşıyor. Toplanan, temizlenmiş sakızlar, gıda, kozmetik ve ilaç sanayi gibi sektörlerde büyük bir taleple, kilogramı 45 ile 50 bin lira arasında astronomik fiyatlara satılıyor.
Bu heyecan verici süreç, bölge ekonomisi için önemli bir dönüm noktası. Üretici Hasan Ege Tütüncüoğlu, “Bizim bölgemize has endemik bir bitkidir. Damla sakızının birçok faydası var. Dolayısıyla ağaç da çok değerli bir ürün üretiyor. Sadece bu bölgede yetişiyor olması da onu çok değerli kılıyor. Yaklaşık 5 yıl öncesine kadar, Cumhuriyet Dönemi’nde sakız ağaçları maalesef yok olmuştu. Sayıları bine kadar düşmüştü. 2020 yılından itibaren hem bizim hem de Tarım ve Orman Bakanlığı’nın çalışmalarıyla, 5 yıl içerisinde Çeşme’de yaklaşık 50 bin sakız ağacı toprakla buluştu” şeklinde konuştu. Bu sayede, bölgeye yeni bir yaşam alanı yaratılmış ve gelecekte daha büyük miktarda ürün elde etme potansiyeli ortaya çıkmıştır.
Yaklaşık bin dönümlük alanda yoğun bir şekilde üretilen damla sakızı, bölge ekonomisine önemli katkılar sağlıyor. Tütüncüoğlu, “Çeşme’de arazi bulmak çok zor. Burası bir turizm bölgesi ve araziler kıymetli. Sakız ağacı dikmek için yer bulmakta zorlanıyoruz” diyerek, bu durumun üretim maliyetlerini artırdığını vurguladı. Hasat, ağaçların özel bir şekilde hazırlanmasıyla Haziran sonu veya Temmuz ilk haftasında başlar. Ağaçlar hazırlandıktan sonra yaklaşık 2 ila 2 buçuk ay boyunca bu çiziklerden damla akışı devam eder. Eylül ortalarına kadar da bunların kurumasını bekleriz. Eylül ortalarında damla sakızları düştüğü yerde kuruyarak toplanmaya hazır hale gelir. Temmuz ayında başlayan bu süreç eylülün ortaları gibi sona erer ve sakızlar toplanır. Ondan sonra evlerde temizlik aşaması başlar. Yaklaşık 1-1 buçuk aylık bir sürede, aralık ayına kadar ham sakızların temizlenme süreci gerçekleşir” ifadelerini ekledi.
Üretim miktarı henüz sınırlı olsa da, gelecekteki potansiyel büyük. Tütüncüoğlu, “Çok değerli bir ürün. Biz şu anda henüz 100 kilo civarında üretebiliyoruz. Fakat yeni dikilen ağaçlarımız 5 yıl içerisinde damla sakızı vermeye başlayacak. O zaman Çeşme’de yaklaşık 1 buçuk - 2 ton civarında damla sakızı üretiyor olacağız ve ithalatımızın bir kısmını karşılayabileceğiz” dedi. Bu durum, hem yerel ekonomiye hem de Türkiye’nin dış ticaret dengesine önemli katkılar sağlayabilir.
Çeşme Sakız Üreticileri Derneği Başkanı İbrahim Topal, “2024 yılının haziran ayında Çeşme Sakız Üreticileri Derneği’ni kurduk. Derneğin kuruluş amacı, derneğin tesis edilmesinden bir yıl önce Çeşme damla sakızının coğrafi işaretinin alınmış olmasıydı. Coğrafi işaret önemli bir markadır. Türkiye’nin çeşitli yerlerindeki ürünler de coğrafi işaretle tescillendiği için bilinir ki coğrafi işaretli damla sakızı Çeşme’de yetişir. Başka yerlerde de olabilir belki ama doğru kriterlerin ve doğru enzimlerin bulunduğu yer Çeşme’dir. Çünkü bunda coğrafyanın, denizden esen rüzgarın, güneşin ve toprağın etkisi büyüktür” şeklinde konuştu. Ayrıca, harita mühendisi genç bir arkadaşın tez çalışmasıyla Çeşme'de sakız yetiştirilmeye uygun bölgelerin belirlendiğini ve bu bölgelerin farklı oranlarda uygunluk gösterdiğini ekledi.
