Bazen, bir sorun ortaya çıktığında, gözler çevremizdeki insanlara dönüyor, ancak kimse harekete geçmiyor. Bu durum, “Nasıl olsa biri yapar” düşüncesinin ardındaki psikolojik mekanizmaları anlamamızı sağlıyor. Sosyal bilimler camiasında ‘Gönüllü İkilemi’ olarak bilinen bu ilginç olgu, bireylerin grup içinde sorumluluk almaktan kaçınma eğilimini ve bunun sonuçlarını gözler önüne seriyor. Bu ikilem, sadece bir düşünce biçimi değil, aynı zamanda günlük yaşamımızın pek çok alanında karşımıza çıkan bir davranış kalıbıdır.
Düşünün ki, bir toplantıda önemli bir karar alınması gerekiyor ve kimse kendi önerisini sunmaktan çekinmiyor. Ancak, bir öneri ortaya atıldığında, herkes “Bunu yapan biri vardır” diye bekleyerek, kendi fikirlerini sunmaktan kaçınıyor. Bu durum, aslında ortak bir sorunu çözmek için gereken ilk adımı atmaktan çekinme eğilimidir. ‘Gönüllü İkilemi’nin temelinde, bireyin kendi çabasının başkasının tarafından üstlenilmesini beklemek ve bu bekleyişin, istenen sonucu geciktirmesine neden olması yatmaktadır. Bu durum, bireysel faydayı ön planda tutarak, grubun genel çıkarlarını göz ardı etme eğilimine işaret ediyor.
Bu ilginç sosyal fenomen, ‘Oyun Teorisi’nin bir parçası olarak kabul edilir. Temelde, bir grup içinde ortak bir hedefe ulaşmak için en az bir kişinin öncülük etmesi gerekirken, bireylerin çoğu, başkalarının harekete geçmesini bekleyerek, kendi sorumluluklarını ertelemektedir. Örneğin, bir apartmanda ortak kullanım alanlarının bakımı ihmal edildiğinde, her apartman sahibi “Diğerleri temizleyecek” diye düşünür ve kendi sorumluluğunu başkalarına devretir. Bu durum, hem ortak alanın kötü durumda kalmasına hem de her bir apartman sahibinin ek bir sorumluluk taşımasına neden olur. Bu tür bir durum, ‘Gönüllü İkilemi’nin en belirgin örneklerinden biridir.
