Uluslararası ilişkiler arenaсында, demokrasinin değeri sürekli olarak bir yanıltıcı oyunun parçası olarak karşımıza çıkmaktadır. Financial Times’ın Türkiye üzerine yaptığı analizde olduğu gibi, bu manzara, uzun süredir bildiğimiz bir gerçeği yeniden gözler önüne sermektedir: Batılı ülkelerin, Türkiye’nin Ortadoğu’daki stratejik konumu ve Rusya ile olan ilişkileri nedeniyle, ülkedeki demokratik ilerleme konusundaki eleştirileri, genellikle bir önceliği taşımamaktadır. ‘Demokrasi piyasa değeri’ kavramı, uluslararası ilişkiler borsasında hangi ülkenin demokrasisinin kaç para ettiğinin hesaplanması anlamına gelmektedir. Hukukun üstünlüğü, diplomatik toplantıların gündeminden silinmiş, demokrasi ise savunma anlaşmalarının dipnotuna dönüşmüştür. Bu durum, tarihin acı derslerini unutmuş gibi görünmektedir.
Tarih boyunca, dünya siyaseti demokratik değerleri savunurken, otoriter yönetimlerle işbirliği yapmaktan çekinmemiştir. Latin Amerika’dan Ortadoğu’ya uzanan geniş bir coğrafyada, halkların özgürlük talepleri, büyük güçlerin güvenlik hesaplarına kurban edilmiştir. Enerji yolları, askeri üsler, silah satışları ve ticaret koridorları gibi stratejik çıkarlar, demokrasinin ertelenebilir bir mesele haline gelmesine neden olmuştur. Bu durum, Batılı ülkelerin kendilerinin de benzer hatalar yaptığını göstermektedir. Hans Litten örneği, bu karmaşıklığı çarpıcı bir şekilde ortaya koymaktadır. 1931 yılında Hitler’i mahkemede sorgulayan ve Nazilerin faşist ideolojilerini kanıtlamaya çalışan bu hukuk adamı, otoriter yönetimlerin demokrasiyi nasıl manipüle edebileceğinin ve bireysel özgürlüklerin nasıl ihlal edilebileceğinin acı bir örneğini temsil etmektedir. Litten’in intiharı, adalete ulaşma çabasının sonuçsuz kalmasının ve insan haklarının sistematik olarak ihlal edilmesinin trajik bir ifadesidir.
Litten’in hikayesi, uluslararası ilişkilerde etik ikilemi daha da belirgin hale getirmektedir. İngiliz büyükelçisi, Litten’in çaresizliğini görmezden gelerek, ‘iki ülke ilişkilerini felce uğratamayız’ argümanını kullanmaktadır. Bu yaklaşım, insan hakları ve adalet gibi ahlaki ilkelerin, siyasi çıkarların önüne konulmasının tehlikelerini gözler önüne sermektedir. Hans Litten’in oğlu için yapılan çabalar, benzer acıların ve çaresizliklerin bir yansımasıdır. Anne ve kız kardeşlerin yaşadığı feryat, insan hakları ihlallerinin yol açtığı derin travmayı ve adalete ulaşma çabasının zorluğunu somutlaştırmaktadır. Kemal Özer’in ‘Oğulları Öldürülen Analar’ adlı eserinde dile getirildiği gibi, bu durum, ‘bir yanda kılıç gibi keskin bir acı, diğer yanda dünya’ denilebilecek bir ikilemi temsil etmektedir.
Uluslararası ilişkilerde, demokrasinin değeri, uluslararası arenada bir pazarlık meselesi haline gelmemelidir. Devletlerin güvenliklerini, ekonomik çıkarlarını ve bölgesel dengeleri gözetmeleri doğaldır. Ancak, insan hakları ve adalet gibi temel değerlerin ihlal edilmesi, hiçbir gerekçe ile meşrulaştırılamaz. Demokrasi, sadece bir ‘piyasa değeri’ olarak değerlendirilmemeli, insan onuru ve özgürlük gibi evrensel değerlerin korunması için bir araç olarak kullanılmalıdır. Bu, hem uluslararası toplumun refahı hem de bireylerin temel haklarının korunması için hayati öneme sahiptir.
