Bilim dünyasının merakla takip ettiği bir çalışma, göçmen kuşların gizli tehlikelerini ortaya çıkarıyor. Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles (UCLA) ile dört Türk üniversitesinin işbirliğiyle yürütülen proje, Afrika ve Avrupa kıtaları arasında göç eden kuşlardan toplanan kenelerin incelenmesiyle, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) gibi ciddi hastalık etkenlerinin nasıl kıtalar arasında seyahat ettiğini araştırıyor. Proje, sadece hastalıkların yayılma yollarını anlamakla kalmayıp, gelecekte oluşabilecek salgın risklerini erkenden tespit etme potansiyeline sahip.
Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma Merkezinin (KUISCID) koordinasyonuyla, UCLA, Koç Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Marmara Üniversitesi ve Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesinden uzman bilim insanları, İstanbul Avcılar’daki Kuş Halkalama İstasyonu’nda kuşların göç yollarını takip ediyor. Bu istasyonda, göç sırasında toplanan kuşlar yakalanıp halkalanırken, kuşların üzerlerindeki keneler dikkatlice toplanıyor. Toplanan örnekler, bilim insanlarının titiz inceleme sürecine dahil edilmeden önce yeniden doğaya bırakılıyor. Bu yaklaşım, hem kuşların doğal yaşam döngüsünü bozmadan hem de kene örneklerinin güvenli bir şekilde elde edilmesini sağlıyor.
Kuşlardan elde edilen keneler, Marmara Üniversitesi’ndeki laboratuvarlara haftada iki kez canlı halde ulaştırılıyor. Burada, mikroskop altında detaylı morfolojik analizler yapılıyor. Her bir kene, cins ve tür düzeyinde sınıflandırılıyor. Bu süreçte, hangi kenenin hangi kuştan alındığı hassas bir şekilde kayıt altına alınıyor. Daha sonra, tanımlanan örnekler, hastalık etkenlerinin araştırılması için özel hazırlanıyor. Bu hazırlık aşamasında, örneklerin güvenli bir şekilde saklanması ve laboratuvar koşullarına uygunluğu sağlanıyor.
Laboratuvarlarda, hazırlanan örnekler KUISCID’in ileri teknoloji moleküler analizlerinden geçiriliyor. Bu analizler sonucunda, kenelerden DNA ve RNA gibi nükleik asitler ayrıştırılıyor. Ardından, zenginleştirme ve kütüphane hazırlama gibi karmaşık işlemler uygulanarak, dizileme yapılıyor. Elde edilen veriler, biyoinformatik analizlerle değerlendirilerek, kenelerde bulunan viral ve bakteriyel etkenler belirleniyor. Bir analizin tamamlanması yaklaşık 1-1,5 ay sürebiliyor. Bu uzun süreçte, bilim insanları sadece KKKA etkenine odaklanmıyor, aynı zamanda göçmen kuşların taşıyabileceği diğer viral ve bakteriyel hastalık etkenlerini de araştırıyor. Proje, kuşların farklı mevsimlerde ve yıllarda toplanan örneklerin karşılaştırılmasıyla, hastalık etkenlerinin hareketine ilişkin kapsamlı bir veri seti oluşturmayı hedefliyor.
