Cumhuriyetin ilk ışıklarında, bir liderin sadece askeri stratejilerle değil, aynı zamanda sanatsal bir zekâyla da donanımını gözler önüne seren çarpıcı bir gerçek ortaya çıkıyor. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün, hayatı boyunca edebiyata duyduğu ilgi ve bu alandaki çabaları, onun derin düşünceleri ve vizyonunu anlamamız için eşsiz bir pencere açıyor. Bu keşif, onun sadece bir devlet adamı değil, aynı zamanda şiir ve edebiyatın tutkulu bir takipçisi olduğunu gösteriyor.

Atatürk’ün edebi macerası, Manastır Askeri İdadisi’ndeki Ömer Naci’nin etkisiyle başlar. Anılarında, “Eğer kitabet hocam Alay Emini Mehmet Asım Efendi imdadıma yetişmeseydi şair olup çıkacaktım” cümlesiyle şairliğin kıyısından döndüğünü anlatır. Şairlik, onun için sadece bir tutku değil, aynı zamanda düşüncelerini ifade etme ve hayallerini şekillendirme aracıydı. Namık Kemal, Ziya Gökalp, Tevfik Fikret gibi dönemin önde gelen şairlerinin eserlerini yakından takip eder, onlardan ilham alır ve kendi şiirlerini yaratma çabasına girer. Bu dönemde, Rıza Tevfik gibi saygın şairlerle bile birebir etkileşimde bulunur, hayranlığını dile getiren bir kart bile gönderir. Gençleri takip etmesi, özellikle İbrahim Alaeddin Gövsa’nın çalışmalarını ilgiyle okuması, onun gençlere yönelik sanatsal ve kültürel bir rol üstlenmesini gösterir.

Atatürk’ün şiirleri ve manzumeleri, hatıralarında yer alan anekdotlarla gün yüzüne çıkar. 1932’de İstanbul vali konağındaki bir baloda, Reşit Galip’in de tanık olduğu bu gecede, zihnindeki dizeleri doğaçlama olarak İsmail Habip Sevük’e okur. “Ben yalnız fikri dikte ettirdim. Bunların veznine, kafiyesine filan bakma, onları sen bir şekle koy” diyerek, şiirin özgürlüğünü ve yaratıcılığını vurgular. Bu manzumeyi yazdıran Sevük, “Yazılar vakıka benimdir fakat ona üflenen nefes onun. Burada yazıya değil Ebedi Şef’in aziz nefesinden sinen hatıranın vecdine bakmalı” diyerek, şiirin sadece bir metin değil, aynı zamanda Gazi’nin ruhunun bir yansıması olduğunu ifade eder. Bu manzumelerden biri, Cumhuriyetin 10. yılında çıkarmaya başlanan Anayurt dergisinde yayımlanır. Bu, onun sanatsal üretimlerinin sadece özel bir aracı değil, aynı zamanda halkla iletişim kurma ve milli değerleri yayma aracı olduğunu gösterir.

Atatürk’ün şiirsel yolculuğu, sadece kendi bestelediği manzumelerle sınırlı değildir. Ressam Arif Bedii Kaptan’ın babası Deniz Çarkçı Üsteğmen Süleymaniyeli Bedii Efendi’den duyduğu hatıralar, Atatürk’ün şiir yazma konusundaki tutkusunu daha da pekiştirir. 1906/1907 yıllarında İstanbul Vezneciler’de sık sık gördüğü arkadaşı Evrenoszade Mahir Bey’in konağında toplanan şiir okuma gecelerinde, Atatürk’ün kendi şiirlerini arkadaşlarına okuduğu anlatılır. Bu, onun şiiri sadece okuyan değil, aynı zamanda üreten bir figür olduğunu gösterir. 1936’nın kasım ayında Şükrü Naili Paşa ve Korgeneral Ahmet Derviş Paşa’nın ölümünün ardından yazılan mersiyede, “Büyük Türk Ordusu.Büyük bir kahramanını toprağa veriyor.Ulu Türk milleti.Değerli bir evladını toprağa veriyor” gibi etkileyici ifadeler yer alır. Bu mersiye, Atatürk’ün milli duygularını ve halkına olan bağlılığını yansıtır. Ayrıca, Necil Kazım Akses’in bestelediği ve Münir Hayri Egeli’nin kaleme aldığı ilk Türk operası olan “Bayönder”in sözlerini Atatürk’ün dikte ettirdiği ve Münir Hayri Bey’in bestelediği, librettosunu kaleme aldığı bir şiir içerdiği de bilinir.