Polonya Kültür ve Ulusal Miras Bakanlığı, insanlık zenginliklerini keşfetme arzusunu desteklemek amacıyla, Dijitalleşme Bakanlığı ile işbirliği içinde önemli bir adım atıyor. Bu kapsamda, 1 Ocak 2027’de kullanıma sunulacak olan mobil uygulama, arama faaliyetlerini kolaylaştırmayı ve katılımcıları teşvik etmeyi amaçlıyor. Sistem, amatör arayıcıların, geleneksel bürokratik engelleri aşmadan, anında bildirimde bulunarak arama imkanını sunacak şekilde tasarlanmıştır.
Yasal düzenleme, 13 Temmuz 2023 tarihli bir reformla yürürlüğe konuluyor. Bu reform, Voyvoda Tarihi Eserler Koruyucusu’nun onay sürecini ortadan kaldırarak, uygulamanın kullanıcılarına doğrudan arama faaliyetine başlamak için gerekli yetkiyi sağlıyor. Bu yenilikçi yaklaşım, kültürel mirasın daha hızlı ve etkin bir şekilde tespit edilmesine olanak tanırken, aynı zamanda arama sürecine katkıda bulunan bireyleri ödüllendirme potansiyeli taşıyor. Standart ödül tutarı, ortalama bir çalışanın 25 katı olan yaklaşık 230 bin Złoty (yaklaşık 2 milyon 900 bin Türk Lirası) olarak belirlenmiştir. Ancak, olağanüstü buluntuların ortaya çıkarılması durumunda, ödül miktarı 30 kata kadar artırılabilir.
Bakanlığın gelecek projeksiyonları, bu ödül sisteminin yıllık bütçesini 6,5 milyar Złoty’ya (yaklaşık 65 milyon Türk Lirası) çıkarabileceğini öngörüyor. Bu önemli yatırım, kültürel mirasın korunması ve geliştirilmesi konusundaki Bakanlığın kararlılığının bir göstergesi niteliğindedir. Ancak, bu uygulamanın potansiyel riskleri konusunda da dikkatli olunmaktadır.
Ulusal Miras Enstitüsü gibi Bakanlığın danışman organları, uygulamanın tescilsiz bölgelerde zarar verici etkileri olabileceğinden endişe belirtiyor. Bu endişeler, koruma kurullarının yetkisinin sınırlandırılması ve maddi teşviklerin, bilimsel araştırmalara dayanmayan arama faaliyetlerini artırabileceği yönünde. Bu nedenle, Bakanlık, mevcut yasal revizyon çalışmalarına devam ederek, arkeolojik eserlerin güvenliğini teminat altına almayı hedeflemektedir. Yeni düzenlemeler, bilimsel metodolojiyi esas alan, sürdürülebilir bir miras koruma stratejisi oluşturmayı amaçlamaktadır.
